TREN

Kızılay Ve Kan Bağışları

Türk Kızılay’ının saygıdeğer mensupları, kıymetli vatandaşlarım,

 

Günümüzde teknolojik gelişim büyük bir hızla devam etmekte, tüm ülkeler gelişen ve değişen şartlara uyum sağlamaya çalışmaktadır.

 

Ancak tüm teknolojik gelişmelere rağmen insan hayatının kurtarılması ve devamında vazgeçilmez olan kanın laboratuarda üretilmesi başarılamamıştır.

 

Bu sebeple kan hâlâ “tek kaynağı insan” olan vazgeçilmez bir ilaçtır ve alınmasından tüketimine kadar geçen her aşamanın çok iyi planlanması, uygulanması, takip edilmesi gerekmektedir.

 

“Birbirimize İhtiyacımız Var!”

Buna geçmeden önce vatandaşlarımızın gerek kan talebine karşı gerekse kan bağışı esnasında son derece hassas olmaları gerektiğini bir kere daha vurgulamakta fayda görüyorum.

Kan, kaynağı sadece insanda olan, yapay olarak üretilemeyen hayatî bir maddedir.

Ülkemizde gönüllü kan bağışçısı sayısı yeterli olmadığı için, toplanan ve saklanan kan miktarı ihtiyaca cevap vermemektedir.

Kızılayımızın “1 milyon iyi insan aranıyor” sloganıyla yürüttüğü kan bağışı kampanyasında yeni bir aşamaya gelmiş bulunuyoruz.

 

Yeni dönemin sloganını “Birbirimize ihtiyacımız var!” cümlesi oluşturuyor.

 

Evet, birbirimize ihtiyacımız var.

 

Edebiyatımızda; şiir ve türkülerimizde çeşitli anlam katmanları da yüklenmiş olarak ve sıkça kullanılan bir kalıp ifade vardır:

 

“Derdimin dermanı sensin efendim!”

 

Biz mısrayı dar anlamda kan için düşündüğümüzde artık bir teşbihe değil, katı bir gerçeğe işaret etmiş oluruz: Derdimin dermanı sendedir, senin dermanın da benim.

 

Birbirimize en çok kan konusunda muhtacız.

 

“Güvenli Kan” İçin Yapılan Çalışmalar:

 

Dünyada kan bankacılığının özellikle son 20 yıl içinde göz kamaştıran bir hızla gelişme içerisinde olduğu gözlemlenmektedir.

 

Türkiye’de ilk kan transfüzyonu 1921 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinde yapılmış, 1957 yılında da Türkiye Kızılay Derneğince “Kamu Kan Bankaları” hizmete açılmıştır.

 

Halen, öncelikle kendi hastalarının ihtiyacı için kan toplayan “hastane kan merkezleri” ile, tüm hastalar için kan toplayan “Kızılay Kan Merkezleri” kan bankacılığı alanında hizmet vermektedirler.

 

Ülkemizde kan merkezleri kanı toplayan ve dağıtan birimler olarak görev yapmaktadır.

 

Tıp bilimindeki gelişmeler kan merkezlerini tüm dünyada büyük araştırma ve üretim merkezlerine dönüştürmüş ve güvenli kan kavramı gündemde en üst sıraya yerleşmiştir.

 

“Güvenli Kan” denildiğinde, hastaya verildiğinde ek olumsuzluklara neden olmayan, kaynağı takip edilebilen, virüs, bakteri ve parazit gibi mikroorganizmaları, ilaçları, kimyasal maddeleri içermeyen kan anlaşılmalıdır.

 

Böyle bir kanın hastaya verilmesi, riski çok azaltır, hatta ortadan kaldırır.

 

Güvenli kanın temininde ilk olarak kanı bağışlayacak kişinin tamamen sağlıklı olması ve kanla bulaşan enfeksiyon hastalıklarını taşımıyor olması gerekmektedir.

 

Bu ancak kan bağışlamak için merkezlere başvuran kişilere doğru soruların yöneltilmesi ve bağışta bulunan kişinin de bu sorulara içtenlikle ve doğru olarak cevaplar vermesi ile mümkün olabilir.

 

Güvenli kan konusunda yapılması gereken bir diğer işlem ise, alınan tüm kanların kanla bulaşan enfeksiyonlar yönünden tarama testlerinden geçirilmesidir.

 

Tüm dünyada hepatit B, hepatit C, AIDS ve sifilis taraması zorunlu testlerdir.

 

Ülkemizde de Bakanlığımızın çıkarttığı yönetmelik ve genelgeler ile zorunlu testler kapsamına alınmış durumdadır.

 

Ancak unutulmaması gereken bir konu bu testlerin %100 güvenli kabul edilemeyeceğidir.

 

En gelişmiş tekniklerde bile yetersizlik söz konusu olup güvenli kanın sağlanmasında yapılması gereken bağışta bulunan kişilerin bilinçlendirilmesidir.

 

2007’de çıkardığımız yeni Kan ve Kan Ürünleri Kanunu’yla iki önemli değişiklik yapılmış oldu. Bunların ilki,

 

Bölgesel kan merkezleri,  Kan Bağış Merkezleri ve Transfüzyon Merkezlerinin oluşturulmasıdır.

 

-Bir diğer önemli değişiklik ise plazma ürünleri üretim tesisinin açılmasına izin verilmesidir.

 

Hedefimiz kanın da acil durumda kullanılan bir ilaç gibi değerlendirilip hastanelerimizde hastaların her zaman kullanımına hazır şekilde tutabilmek ve hastalarımızın artık bu tür ihtiyaçlar için nerede kan bulurum düşüncesi ile merkez merkez dolaşmalarının önüne geçmektir.

 

Bakanlığımızca Türk Kızılayının bu alandaki çalışmalarına destek olunmuş, Güvenli Kan Temini Projesi kapsamında 38 hastanemizle Kızılay arasında protokol yapılmıştır.

 

Protokol yapılan bu hastaneler ihtiyacının tamamına yakınını Kızılay’dan temin etmektedir.

 

Hastanelerle yapılacak olan görüşmelerle bu sayının hızla arttırılması planlanmaktadır.

 

Şu anda Bakanlık hastanelerinde kullanılan kan ve kan bileşenlerinin  %60’ı Kızılay kan merkezlerinden temin edilmektedir.

 

Üniversite hastanelerinde bu oran %20’dir.

 

Tam kan kullanım oranı %95’lerden %15 civarına inmiş olup, tam kanın tamamına yakını hastane kan bankalarından temin edilmektedir.

 

Türkiye’de kanın toplanması ile ilgili teorik olarak bir sıkıntı yoktur.

 

Ancak, planlama ve dağıtımda bir takım sıkıntıların varlığı gerçektir.

 

Türkiye’de kanı ağırlıklı olarak Kızılay Derneği toplamaktadır.

 

Ne yazık ki ülke çapında kan toplanması için şimdiye kadar düzenli bir donör programı bulunmamaktaydı.

 

Hem Dünya Sağlık Örgütünün uyarıları, hem de AB direktifleri ödüllendirilmemiş, düzenli ve gönüllü donörden söz etmektedir.

 

Ancak bu hizmet şimdiye kadar yerine getirilmemiş olduğundan kan ihtiyacı rastgele donörden karşılanmaktadır.

 

Bakanlığımız işte bu sıkıntının ortadan kaldırılması için yeniden bir organizasyon çalışmasına başlamıştır.

 

Bu amaçla “Güvenli Kan Temini Projesi” hazırlanmış ve proje 1 Haziran 2005 tarihinde hayata geçirilmiştir.

 

Başarıyla yürüyen bu projeyle gönüllülerden alınan kanın, usulüne uygun alınması, gerekli testlerden geçirilip sağlık kuruluşuna iletilmesi ve tüm aşamaların otomasyon altında izlenerek ve kaydedilerek yapılması amaçlanmaktadır.

 

Projemizin nihai hedefi, Türkiye’nin her ilinde Kızılay kan bankacılığının, Bölge kan merkezleri ve bu bölgelere bağlı kan bağış birimleri şeklinde teşkilatlanması ve faaliyete başlamasıdır.

 

Bu projeyle ülkemizin ihtiyacı olan kan ürünlerinin tümünün Bölge Kan Merkezleri aracılığıyla toplanması ve toplanan kanların da %60’tan fazlasının “düzenli kan bağışçıları”ndan elde edilmesi amaçlanmaktadır.

 

Projenin esas getirisi, kan istismarının ortadan kaldırılması ve kan ihtiyacı olan vatandaşların bu hizmeti ülkenin her yerinde şartsız ve gecikmesiz olarak alabilmesi olacaktır.

 

İhtiyaç duyulan kan ürünü hastaneler tarafından on-line Kızılay’a bildirilecek, Kızılay tarafından o sağlık kuruluşuna ulaştırılacak, tüm muhasebe işlemleri Kızılay ile ilgili sosyal güvenlik kuruluşları arasında on-line olarak gerçekleştirilecektir.

 

Proje bitiminde hiç kimse kan ürünü almak için elinde reçete, kan merkezlerine gitmeyecek, ekonomik olarak bir yük altına da girmeyecektir.

 

Gerek güvenli kanın toplanması ve kullanımı, gerekse kan merkezlerinin olması gereken standartlara ulaşması hizmet içi eğitim ile mümkün olacaktır.

 

Bu nedenle Bakanlığımız düzenlenen eğitimlerle bugüne kadar 294 hekim ve 3277 hekim dışı sağlık personeline kan bankacılığı ve transfüzyon tıbbı eğitimi vermiştir.

 

Tabi tüm bu hizmetler, öncelikle vatandaşlarımızın kan bağışlama konusunda titiz olması ve her ferdin “Birbirimize ihtiyacımız var” bilinci içinde sorumlu davranması sonucunda verimli olarak yürütülebilecektir.

 

Engelliler İçin Bağış Formu:

 

Güvenli Kan Temini Programının en önemli unsurlarından biri de “Kan Bağışçısı Bilgilendirme Formu”dur.

 

Bu formu bağışçının okuması ve doğru olarak cevaplaması büyük önem taşımaktadır.

 

Bu hususta en büyük sıkıntı görme engellilerde yaşanmaktadır.

 

Kızılayımız, bu sorunu da aşmak amacıyla görme engelliler için de biri bilgilendirme diğeri sorgulama formu olmak üzere iki özel form geliştirdi.

 

Bu formlar görme engellilerin alfabesi olan “Brille” alfabesiyle hazırlanıp basılmış ve kan bağış merkezlerine ulaştırılmıştır.

 

Formun yanında ayrıca doktorlarımız için de “Görme Engelli Doktor Deşifre Formu” bulunmaktadır.

 

Türkiye’de ve bildiğimiz kadarıyla dünyada da bir ilk olan bu çalışmadan dolayı Kızılayımızın kıymetli yönetim kuruluna ve emeği geçen arkadaşlarıma ayrıca teşekkür ediyorum.

 

Kan Torbalarında Bakanlık Logosu:

 

Son olarak ortak logo kullanımını duyurmak istiyorum.

 

Türk Kızılayı, uluslarası standartlara uygun, Bakanlığımızca da denetlenmiş ve onaylanmış en sağlıklı yöntemlerle kan temin eden bir kuruluştur.

Kan temini çalışmalarında gerçek bir işbirliği ve eşgüdüm sağladığımız için, bundan böyle kan torbalarının üzerinde Kızılay logosuyla birlikte Sağlık Bakanlığı logosu da kullanılacaktır.

Bu uygulama hem güvenli kan projemizin bir gerçekleşimi ve bunun ilanı olacak, hem de vatandaşlarımızı kan bağışlamaya teşvik edici, güven telkin edici bir psikolojik etki yapacaktır.